terug

Energiebesparend huis aan de rivier
Artikel in Kavel & Huis, Droomhuis, editie 1, oplage 50.000, Februari 2006

Wat maakt het huis zo bijzonder? De strakke architectuur. En zeker ook de ligging. Allemaal kenmerken die je ogenblikkelijk ziet. Maar niet meteen waar te nemen is het extreem lage energieverbruik van het huis. De dijkwoning maakt deel uit van een experimenteel project: het is één van de (nog) weinige Passiefhuizen die Nederland telt. In Europa staan inmiddels zo’n 5000 ‘Passiefhuizen’ en ook in Nederland zijn 14 huizen te vinden die volgens het principe zijn gebouwd. Kern van het idee is: houd een huis warm met een minimum aan energie. Het klinkt ongeloofwaardig, maar een Passiefhuis van 100m² is met een haarföhn te verwarmen. Twee gloeilampen van 100 W zijn voldoende om een kamer van 20m² warm te krijgen! En de praktijk? Droomhuis wilde weten hoe het daarmee zat en ging op bezoek bij het eerste Passiefhuis dat in Nederland werd gebouwd, door Franke Architekten uit Sliedrecht.

Pioniers aan de dijk
De bewoners van het eerste Nederlandse Passiefhuis, Simon van Duyvenbode en Marjolijn Ploegmakers, lieten hun Passiefhuis bouwen in 2000. Hun oude huis aan de dijk waar de Waal en de Merwede in elkaar overgaan, was gedateerd, vochtig en tochtig. Simon: ’Wij zagen ons niet oud worden in een huis met zo weinig comfort. In die tijd werd ook de dijk verhoogd en zouden we geen uitzicht meer hebben op die schitterende rivier en het aan de overzijde gelegen Woudrichem en iets verder slot Loevestein.’ Marjolijn: ‘Uit milieutechnisch oogpunt heeft verstandig energieverbruik mij altijd al bezig gehouden. Dat het principe van een Passiefhuis kon samengaan met moderne architectuur, sprak mij erg aan.’ En dat een Passiefhuis zuinig met energie omgaat staat vast. De bewonders kunnen dat na vijf jaar ervaring beamen. Voor de maximale energievraag die een standaard nieuwbouwwoning heeft, is een norm vastgesteld, de zogenaamde EPC, de energie prestatie coëfficiënt. In Nederland is de norm bij nieuwbouw momenteel een EPC van 1,0. Dat het dijkhuis van Simon en Marjolijn een EPC heeft van 0,4 zegt veel. Hoe wordt dat bereikt?

Supergeïsoleerd
Allereerst is om het lichtbetonnen casco van het huis een isolatielaag van 30 cm EPS aangebracht en is drievoudige isolatieglas toegepast. Om niets van de warmte verloren te laten gaan, is een ventilatiesysteem met bodemwarmtewisselaar en hoogrendement warmteterugwinning gebruikt. Warmwater en verwarming wordt door de zon geleverd en opgeslagen in de HR ZonneGasCombi. Zonnecollectoren van samen 4,23 m² zijn voldoende. Een boiler slaat warmwater op voor dagen dat de zon verstek laat gaan. Opvallend resultaat: het huis heeft nauwelijks energie voor verwarming nodig. Er gaat simpelweg nauwelijks warmte verloren, de gefilterde verse buitenlucht wordt via het warmteterugwinningssysteem opnieuw verwarmd. Simon: ‘Bij de bouw dachten we: stel dat het allemaal niet werkt zoals beloofd, dan moeten we alsnog radiatoren laten plaatsen. Dus uit voorzorg lieten we vast de aansluitpunten aanleggen. Maar het is niet nodig, zelfs niet in de strengste winter. Alleen voor het koken, warmwaterbereiding en verwarmen van het huis hebben we maar 600 m³/a nodig, een derde van het gasverbruik in onze oude woning!’ ’s Winters geen koude voeten dus. Maar hoe zit het ’s zomers? Marjolijn: ‘Het huis ligt met de voorkant op het zuiden. Er is veel glas in de puien verwerkt. En hoewel het drievoudig geïsoleerd glas is, kan het hier in de zomer toch tamelijk warm worden. Daarvoor is het elektrisch bedienbare luxaflexsysteem aan de buitenkant van de ramen bedacht. Soms suggereert iemand wel eens om airco te laten aanleggen, maar dat verbruikt natuurlijk energie, en dat gaat weer helemaal tegen het besparende principe in...’ Simon: “Overigens betekent het gebruik van drievoudig glas ook dat de ramen en deuren zwaarder geconstrueerd zijn. Dat is wat zwaarder te biedienen en vraagt om zwaarder hang- en sluitwerk.

Architectuur
Franke Architekten heeft vijf ontwerpen op naam staan waarbij het principe van het innovatieve Passiefhuis is toegepast (de zesde is op de Kaai in Veere in aanbouw). Ze tonen allemaal aan dat het toepassen van energiebesparende maatregelen geen enkele invloed op de uitstraling en het ontwerp van een huis hoeft te hebben. Ook het huis van Simon en Marjolijn bewijst dat. Strakke vormen, minerale gevelstuc, gegalvaniseerd metaal en onbehandeld hout. Dat zijn de basisingrediënten.

Architect Erik Franke
Sinds de energiecrisis in de jaren ’70 houdt Erik Franke (60) zich bezig met energiezuinige woningbouw. Erik Franke: ‘Destijds vooral projectmatig. Vanaf 1985 werk ik als zelfstandig architect en pas ik mijn kennis ook toe in de particuliere woningbouw. De huidige norm die de overheid aan het energieverbruik van een huis stelt, ligt op een energie prestatie coëfficiënt (EPC) van 1,0. Maar hoe er momenteel met de discussie over energiebesparing wordt omgesprongen, beschouw ik als ‘bezigheidstherapie’. De norm zou minimaal op EPC 0,5 moeten liggen. Dat is eenvoudig haalbaar. Het verdient zichzelf terug, zowel financieel als in comfort. Bovendien versterkt het de concurrentiepositie van Nederland. Op dit terrein waren we lange tijd toonaangevend, maar de afgelopen tien jaar zijn we onze voorsprong volledig kwijtgeraakt. Landen als Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Denemarken en Zweden zijn op het gebied van de toepassing van duurzame energieconcepten in de gebouwde omgeving nu veel verder dan wij!’

Moderne vormgeving
Sinds 1998 bestaat de Stichting Passief Huis Holland. Voor Erik Franke was het huis van Simon en Marjolijn één van de eerste huizen die in het kader van Passiefhuizen werd gebouwd. Erik Franke: ‘Het moest aan praktische eisen voldoen. Met het oog op later wilden de bewoners dat het ook voor ouderen makkelijk toegankelijk is, zelfs met een rolstoel.’ Maar de esthetische kant speelt een even belangrijke rol. ‘De dijkwoning past in de grote schaal van het Hollandse rivierenlandschap. Het is geen ‘namaak’, heeft een eigen uitstraling en is robuust door de hoofdvorm, alsof het ‘geland’ is tegen de binenkant van de dijk. Je kunt er onderdoor kijken, zodat de dijk zichtbaar blijft. Tegelijk heeft het sobere hoofdvormen, er is onbehandeld larikshout gebruikt, op veel plaatsen staat de woning op een staalconstructie die een thermische onderbreking heeft.’ Ook in de gebruikelijke uitbreidingsgebieden zoals Leidschenrijn heeft Franke projecten gerealiseerd. Geen Passiefhuizen, maar wel huizen waarbij veel aandacht is besteed aan de functie van daglicht en energiereductie. In dat opzicht doet hij steeds ‘een slagje meer’. Op de site www.frankearchitekten.nl zijn voorbeelden van zijn werk te zien. Meer over Passiefhuizen is te vinden op www.passiefhuis.nl en www.ig-passivhaus.de.

De feiten
Woningtype: Vrijstaande dijkwoning Breedte: 10.30 m
Diepte: 9,80 m
Bruto vloeroppervlak: 155 m²
Terras: 20 m²
Bruto inhoud: 544 m³
Architect: Franke Architekten
Ontwerp: 1998-1999
Realisatie: 2000
Constructie: massiefbouw, lichtbeton prefab wandelementen
Ventilatie en warmteterugwinningssysteem: JEStorkAir WHR950
Filter ventilatielucht: F7 filter
Kozijnen: geïsoleerde sandwichkozijnen, buitendeuren en ramen met drievoudige beglazing
Energievraag voor ruimteverwarming: 20 kWh/m²a
Primaire energiebehoefte woon- en verblijfsruimteverwarming, warmwater, hulp- en huishoudstroom: 188 kWh/m²a
Verwarming: ATAG HR ZonneGasCombi
Zonnecollectoren: 4,23 m²
Bouwkosten: € 190.000,- incl. BTW