Dilemma in gebouwde omgeving moet opgelost worden:
"Veel energiebesparing is via gebouwen te halen, maar waarom gebeurt dat nog niet?"
Artikel in nieuwsblad stromen door Harmen Weijer
"Eigenlijk moet ik ook mijn huis beter isoleren en bijvoorbeeld mijn werkkamer voorzien van dubbelglas. Maar ik ben thuis wel degene die de stand-by knop van de televisie en andere apparaten afzet." De kersverse voorzitter van het nieuwe platform energietransitie gebouwde omgeving (Pego), Jan Terlouw, vertelt in een notendop het dilemma van energiebesparing en duurzaamheid in de gebouwde omgeving: er is veel te halen is in huizen en gebouwen, maar het is nog lang niet eenvoudig om iedereen deze 'makkelijke' kans te laten benutten. Het platform wil nog deze maand voorstellen doen welke maatregelen en instrumenten kunnen worden ingezet om gebouwen en zijn bewoners energiezuiniger te laten worden.
Het platform Gebouwde Omgeving is onlangs gestart als zesde energietransitieplatform. Hoewel het platform Nieuw Gas al een werkgroep energiebesparing in gebouwde omgeving had, was al snel duidelijk dat dit onderwerp een eigen platform verdiende en zelfs nodig had, vertelt Terlouw. "De werkgroep had inmiddels al goede rapporten geschreven. Toen zei men: dit kan toch niet, want de eerste klap is te maken in de gebouwde omgeving. Daar is de makkelijkste winst te boeken. Er moet een apart platform voor komen." Bij de samenstelling is vooral gekeken naar deelnemers (zie kader) die met concrete plannen kunnen komen. "Ik heb geen enkele behoefte aan algemene beschouwingen, of perspectieven tot aan 2050. De la ligt er vol mee. Nee, ik heb ze enkele weken geleden toen we onze eerste vergadering hadden gevraagd, gevraagd om eind juni met voorstellen te komen voor een plan, want het is te veel gevraagd binnen een maand al met een uitgewerkt plan te komen."
Concrete plannen Zo heeft Terlouw bijvoorbeeld aan Jim Schuyt, directeur van woningcorporatie De Alliantie, gevraagd welke rol woningcorporaties hebben om huurwoningen energiezuiniger te maken. En ook hoe het dilemma opgelost moet worden waarbij de investeerder in energiebesparende maatregelen niet de revenuen ervan krijgt. Ook voor de rol van gemeenten moeten plannen worden opgesteld. Terlouw: "Ik heb oud-wethouder Rilt Grashof van Delft, ook lid van het platform, gevraagd: 'Wat ben je tegengekomen aan obstakels, wat weerhoudt gemeenten om in de gebouwde omgeving meer duurzaamheid door te voeren. Is er andere wetgeving nodig?' Daarnaast zitten verschillende mensen in het platform, zoals Pieter Hameetman van BAM, die concrete gedachten hebben hoe je bestaande en nieuwe huizen goed kunt isoleren; hoeveel het kost, wat de terugverdientijd is, maar ooit waarom het niet gebeurt. Daaruit moeten concrete en uitvoerbare plannen te ontwikkelen zijn, want uitvoerbaarheid moet voorop staan. Het kan zijn dat we daarbij van de overheid ook vragen om andere wetgeving, maar wellicht ooit financiering of revolving funds. Ik vraag aan de leden van het platform een concreet plan met een tijdspad, wellicht met een financieringsvraag, en dan gaan we aan de slag." Er is namelijk veel te halen in vooral de bestaande bouw. Uit onderzoek van Ecofys bijvoorbeeld blijkt dat de isolatie van 70 procent van de bestaande woningen voor verbetering vatbaar is en dat zelfs bij 5 procent helemaal geen isolatie is. Ook indrukwekkend: als dit besparingspotentieel grotendeels wordt benut, wordt jaarlijks 7 miljoen ton C02 minder uitgestoten, en dat is gelijk aan 35 procent reductie. En dan geldt dit alleen nog maar voor woningbouw, want ook in scholen en bedrijfspanden is nog veel te halen.
Overdrachtsbelasting "Technisch is wel duidelijk hoe we huizen en gebouwen energiezuiniger kunnen krijgen, maar het probleem is dat het nog niet gebeurt", zegt Terlouw. Hij wil er achter komen hoe dat dilemma kan worden opgelost. Financiering (en de terugverdientijd) wordt vaak als belemmering genoemd. Vorig jaar nog werd door minister Dekker bij de implementatie van de Europese richtlijn energieprestatie van gebouwen, de epbd, de hoge financiële lasten voor burgers als reden voor uitstel van het verplichte energiecertificaat genoemd. Daarom oppert Terlouw voor een herverdeling van belastinggelden die gerelateerd zijn aan huizen, zoals de overdrachtsbelasting. Een idee dat al eerder werd geopperd door PvdA en Terlouws eigen partij D66 om huizenkopers een lagere overdrachtsbelasting te laten betalen, wanneer zij de overstap maken naar een huis met veel energiebesparende voorzieningen. Terlouw gaat verder: "Die overdrachtsbelasting van 6 procent van de koopsom is natuurlijk onzin, want waarom zou iemand die een ander huis koopt nu ineens dit bedrag moeten betalen. Een andere reden dan dat hiermee geld is te halen voor de schatkist kan ik niet bedenken. Dat kan best anders, door mensen bij het kopen van een ander huis te verplichten die 6 procent in energiebesparende en duurzame energiemaatregelen te stelten. De nieuwe eigenaar merkt direct de positieve gevolgen ervan. Want in een huis dat 3 ton euro kost, moet dan voor 18.000 euro aan energiebesparende maatregelen worden gedaan. En als de epc al laag is, kan het nog verder omlaag en verdient de bewoner daar dus aan." Terlouw heeft inmiddels gevraagd aan Jan Hovers, voorzitter van de Regieraad Bouw - de raad die het vernieuwingsproces in de bouw coördineert - dit macro-economisch door te rekenen. "Het kan namelijk best zo zijn dat de overheid de gederfde inkomsten macro-economisch op middellange of lange termijn terugverdient." Met vrijblijvende instrumenten om energiebesparing in gebouwen te stimuleren heeft Terlouw echter niets. Een nieuwe energiepremierichtlijn ziet hij dan ook niet zitten. Hij ziet meer in het hier en daar opleggen van verplichtingen, zoals in het voorbeeld over een andere bestemming van de overdrachtsbelasting. "Maar ook als blijkt dat de epc lager kan en moet, dan moet de overheid dit echt doen." Of één van zijn platformdeelnemers Elco Brinkman, voorzitter van Bouwend Nederland, hier op zit te wachten is nog maar - sterk de vraag. Terlouw heeft het nog niet met Brinkman hierover gehad. "Dat komt in de volgende vergadering op 29 juni wel. Maar ik heb hem wel gesproken over die actie die Bouwend Nederland en nog 6 organisaties doen, 'Nederland verbouwt'. Met deze actie wil men het restaureren en opknappen van huizen promoten en daar is * l00 miljoen voor nodig. Ik heb hem geopperd dat, als we het isoleren van huizen daaraan toevoegen, er geld uitkomt. Want alleen comfortverhoging levert de bewoner geen geld op, terwijl energiebesparing ,- dat uiteraard wel doet."
Geen gebrek Als Terlouw meer beschouwend gaat kijken verbaast hij zich over het ontbreken van het gevoel van urgentie om via energiebesparing en duurzame energie het klimaatprobleem aan te pakken, niet alleen in Nederland, maar over de hele wereld. "Al in 2001 is door de speciale commissie van Verenigde Naties vastgesteld dat het menselijke ingrijpen het broeikaseffect heeft veroorzaakt. De afgelopen maand hebben wetenschappers verschillende publicaties gepubliceerd, die aantonen dat het broeikaseffect waarschijnlijk veel erger is. En bovendien zijn er nog niet-lineaire effecten mogelijk, bijvoorbeeld als de permafrost ontdooit en er het veel sterkere broeikasgas methaan vrijkomt. Ik snap niet dat mensen het risico durven te lopen." Aan gebrek aan duurzame energie op de wereld ligt het niet, gaat Terlouw verder. "Als je alleen al 1 promille van de zonne-energie opvangt is dat al genoeg voor de gehele energievoorziening van de wereld. Het is geen technisch probleem; het is ook niet echt een economisch probleem, hoewel duurzame energie wel iets duurder is, maar als je er volledig op concentreert is het betaalbaar. Nee, het is een belangenprobleem mede als gevolg van de ongelijke verdeling op de wereld van natuurlijke bronnen, zoals olie en gas, maar ook zon. Er zijn grote investeringen gedaan in bijvoorbeeld de oliewinning, waardoor er een enorme belangenverstrengeling is ontstaan. Die zorgt er voor dat energie, duurzaam of fossiel, niet voor iedereen beschikbaar is. Als door een 'act of God' in één klap geen olie of gas beschikbaar meer is, dan heeft het verleden uitgewezen dat we onmiddellijk oplossingen weten te vinden, zoals in duurzame energie. Je zou het bijna wensen."